دولت‌های اروپایی ناتوان از حل معضل مهاجران

این بزرگ‌ترین تراژدی انسانی بودکه تاکنون در دریای مدیترانه بعد از جنگ جهانی دوم روی داده است. خبر غرق این کشتی، یک بمب خبری بود که بسرعت در محافل سیاسی و رسانه‌ای بازتاب یافت. وزرای خارجه اتحادیه اروپا اجلاسی اضطراری در لوکزامبورگ برگزار کردند. سران اتحادیه اروپا نیز روز پنجشنبه گردهم آمدند و در این باره مذاکره کردند .

ولی چنان که انتظار می رفت در این نشست‌ها تصمیماتی گرفته نمی شود که موجب جلوگیری از تکرار چنین تراژدی‌های انسانی شود. متئو رنتسی، نخست‌وزیر ایتالیا رایزنی‌های فشرده‌ای کرد تا بلکه بخشی از مسئولیت سیل مهاجران غیرقانونی از شمال آفریقا به اروپا را به دوش همتایان اروپایی و سازمان ملل بیندازد. نخست‌وزیر ایتالیا در سخنانی در پارلمان ایتالیا گفت: اتحادیه اروپا باید نقش نمایان‌تری همراه با حمایت سازمان ملل برای مقابله با بحران مهاجرانی که از کشورهای آفریقایی به سوی کشورهای اروپایی سرازیر می‌شوند، داشته باشد. رئیس کمیسیون سیاست خارجی بوندستاگ آلمان نیز از زاویه دیگری به این رویداد تلخ نگریست. «نوربرت روتگن» رئیس کمیسیون سیاست خارجی پارلمان آلمان با اشاره به حادثه غرق کشتی حامل مهاجران که از شمال لیبی عازم اروپا بود، درباره عدم همبستگی در اروپا ابراز تاسف کرد و گفت: در اروپا یک بحران همبستگی و اتحاد وجود دارد. وی که در گفت‌وگو با رادیو آلمان سخن می‌گفت همچنین تصریح کرد کشورهای اتحادیه اروپا تا به حال مسئولیت خود را منصفانه انجام نداده‌اند.

این اظهارات بخوبی گویای شکاف عظیم میان اعضای اتحادیه اروپا بخصوص در سطح کشورهای بزرگ این اتحادیه است. دولت‌های اروپایی از بعد انسانی روی فاجعه اخیر در دریای مدیترانه خیلی ابراز تاسف کرده و خواستار جلوگیری از تکرار چنین فجایعی هستند، ولی در عمل با تشدید تدابیر امنیتی و اتخاذ قوانین سختگیرانه، هزینه مهاجرت به اروپا را بالا برده و بر رونق کار قاچاقچیان انسان افزوده‌اند. باوجود تمام تدابیر امنیتی برای کنترل مهاجرت‌های غیرقانونی به اروپا بخصوص از کشور ایتالیا، موج مهاجرت‌ها نه‌تنها کمتر نشده بلکه مهاجران با پذیرش خطر مرگ نیز این ریسک را می‌پذیرند که میان مرگ و زندگی در کشور ناامن و بی‌ثبات خود یا سفری پرمشقت با آینده‌ای مبهم، یکی را انتخاب کنند. اینجاست که بسیاری خطر مرگ در سفر به اروپا را کمتر از خطر مرگ با آینده‌ای نامعلوم در کشورشان می‌دانند.

در این میان دولت‌های اروپایی نیز فقط در اندیشه رفع معضل مهاجران بدون توجه به وضع بحرانی کشورهای مبدأ مهاجرت و نقش دولت‌های اروپایی در این بی‌ثباتی‌ها هستند. دولت های اروپایی هم‌اکنون در دو راهی حفظ پرستیژ و اعتبار خود در دفاع از حقوق بشر یا جلوگیری از ورود مهاجران به خاکشان بدون در نظر گرفتن موازین بین‌المللی و انسانی گرفتار شده‌اند. البته برخی مثل انگلیس ملاحظه‌ای در این زمینه ندارند. دیوید کامرون به این نکته اذعان کرده است تسهیلاتی که برای نجات مهاجران غیرقانونی در سفر به اروپا می خواهد گذاشته شود، موجب می‌شود آنها با اطمینان بیشتر از کم خطر شدن سفرشان به اروپا دست به این سفر بزنند.

دولت‌های اروپا درباره سیاست مشترک مهاجرتی اختلاف نظر عمیقی دارند. بعید به نظر می‌رسد آنها با وجود چنین اختلافاتی درباره راهبرد کلان و بلند مدت در کنترل سیل مهاجران به اروپا به توافقی دست یابند. سیل مهاجرت‌ها به اروپا معلول بحران‌ها و شکاف‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی میان کشورهای دو سوی دریای مدیترانه است. دولت‌های ثروتمند اروپایی نمی‌توانند بدون توجه به وضع بحرانی در کشورهای شمال آفریقا و غرب آسیا جلوی سیل مهاجرت‌ها به اروپا را بگیرند. بحران‌هایی که برخی از آنها در ایجاد و گسترش‌شان مثل چند پاره شدن لیبی دولت‌های اروپایی بخصوص انگلیس و فرانسه نقش مستقیم داشته‌اند. بحران‌آفرینی در سوریه و کمک به تروریست‌ها نمونه دیگری است که باعث می‌شود هزاران سوری و لیبیایی برای زنده ماندن راه پر خطر سفر به اروپا را انتخاب کنند.

مرتضی مکی‌